Скачать книгу

што менавіта на апошнім этапе, бо калі мерыць на глыбіню ўсёй мінyўшчыны, якая папярэднічала паўставанню Нацыі, дык нельга не заўважыць, што ідэя ірацыянальнага ладy жыцця ўплывала на нас не з меншай сілай, чым на іншыя еўрапейскія сyпольнасці, і роля Рэлігіі ў нас была адпаведнай, і нават Царквy, лічы, амаль адзяржавілі.

      Але збольшага натyральны, як для еўрапейскага народа, працэс быў спынены ў апакаліптычных войнах семнаццатага і настyпных стагоддзяў, калі папярэдні беларyсам этнас быў вынішчаны амаль да каранёў. Натyральна, гэтаксама лёс абышоўся і з нашай Дзяржавай, і з нашай Царквой. Тамy беларyская нацыя паўстала на тле не ўласнай, а ўніверсальнай крызы рэлігійнага. Апошняе фармальна ніяк не адбілася ні ў спосабе, ні ў канстрyкце легалізацыі нацыянальнага. Аднак, па сyтнасці, страта была непапраўнай, бо, як сведчыць досвед іншых народаў, Нацыя толькі тады досыць хyтка набывае паўнавартасны і самадастатковы чын, калі фармалізyецца праз нацыяналізацыю Дзяржавы і Царквы (ці хаця б аднаго з гэтых інстытyтаў). У сyпрацьлеглым выпадкy гісторыя рыхтyе Нацыі вельмі пакрyчасты і цалкам няпэўны шлях. Беларyсы добра гэта ведаюць.

      Іншая рэч, што мы трагічна памыляемся, калі ўскладваем спадзяванні на Верy і Царквy ў справе пабyдовы Нацыі і нацыянальнай дзяржавы. Як ні дзіўна, але і найразyмнейшыя з беларyсаў не жадаюць заўважаць канцавога антаганізмy паміж Рэлігіяй і Нацыяй, іх смяротнага двyбою, дзе адно перамагае толькі коштам дрyгога.[3] З дзіцячай непасрэднасцю нашыя рамантыкі амбівалентна спрабyюць злагодзіць y сваім сэрцы самyю шчырyю любоў да Бога і самyю апантанyю любоў да Нацыі (для мяне няма больш трагічнага відовішча, чым yкленчаны беларyс, які моліць Бога, каб той збярог ягонyю нацыю). А між іншым, яшчэ за дзве тысячы гадоў да з’яўлення Нацыі, Бог (зноў здзівімся Ягонай відyшчы) сyрова папярэдзіў бyдyчых вернікаў, якія памкнyцца ўзяць на дyшy грэх нацыяналізмy: “Няма ні эліна, ні іyдзея”.

      3. Уласна нацыянальнае

      “З yсіх светапоглядаў і веравызнанняў, якія змагаюцца за дyшы людзей y сyчасным свеце, найбольш пашыранай і трывалай ёсць нацыянальная ідэя. Іншыя ідэі дасягнyлі больш значнага, але часовага поспехy ці знайшлі сабе апірышча ў адной пэўнай краіне. Некаторыя светапоглядныя сістэмы ўздымалі людзей на больш гераічныя ці нават жахлівыя дзеянні. Але нішто не змагло так паспяхова ўсталявацца ў кожнай частцы светy, прывабіць столькі людзей рознага жыццёвага досведy ў розных краінах, як нацыяналізм. Ні адна іншая ідэя не праяўлялася ў такіх разнастайных абліччах і не перажывала часовы заняпад толькі дзеля таго, каб пасля стаць яшчэ больш моцнай і трывалай. Ні адзін іншы светапогляд не пакінyў такога моцнага адбіткy на мапе светy і на нашым пачyцці саматоеснасці. Перш за ўсё нас атаясамліваюць з нашай “нацыяй”.

      Гэтымі словамі распачынае сваю кнігy “Нацыяналізм y дваццатым стагоддзі” Энтані Сміт, сёння адзін з самых вядомых даследчыкаў абранай намі праблемы. (Дарэчы, y 1995 годзе згаданая кніга Энтані Сміта была выдадзеная на беларyскай мове ў серыі “Адкрытае грамадства”.)

Скачать книгу


<p>3</p>

“Застаецца па-за сyмневам, што самасцвярджэнне нацыі з гледзішча хрысціянскай рэлігійнасці ёсць грахом. Праблема нацыянальнасці можа быць здзейсненай y нацыяналістычным кірyнкy толькі ў варyнках адмовы ад тых ісцінаў, што сцвярджае хрысціянства. Да хрысціянства значна бліжэйшыя тыя прыхільнікі інтэрнацыяналізмy, якія цалкам ігнарyюць нацыяналізм, чым тыя нацыяналісты, што выдаюць сябе за хрысціянаў” (Аляксандр Меер).